Odpowiedź na interpelację w sprawie powołania rzecznika praw pacjentów i przygotowania projektu jednej kompleksowej ustawy dotyczącej zawodów lekarskich i powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego
  Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pana posła Stanisława Misztala w sprawie powołania rzecznika praw pacjentów i przygotowania projektu jednej kompleksowej ustawy dotyczącej zawodów lekarskich i powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, przekazaną przy piśmie z dnia 4 września 2000 r., znak SPS-0202-4566/00, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, uprzejmie wyjaśniam, co następuje.
  I. Problem rzecznictwa praw pacjenta pozostaje w kręgu najbardziej żywotnego zainteresowania Rady Ministrów. Wiąże się on m.in. z narastającym problemem ofiar błędów lekarskich z jednej strony, a z drugiej - z postępującym w świecie, w ostatnich latach zintensyfikowanym również w Polsce, rozwojem świadomości obywatelskiej i doktryny praw człowieka, w tym w obszarze prawa medycznego. Tendencjom tym towarzyszą dokonujące się pozytywne przemiany w obszarze ochrony zdrowia, które można opisać łącznie jako wyjście sektora usług medycznych ze sfery ścisłej reglamentacji państwa, w kierunku rynku otwartego, lecz - ze względu na swą specyficzną naturę, dodatkowo kontrolowanego.
  W opinii rządu zarysowanym wyżej zjawiskom winien odpowiadać czytelny podział kompetencji pomiędzy podmiotami realizującymi władzę publiczną w zakresie ochrony zdrowia, a jeszcze bardziej - podniesienie rangi i wzmocnienie praw pacjenta oraz rozwój instrumentów ich ochrony. W celu realizacji tych wyzwań, które niewątpliwie w dotychczasowym polskim prawodawstwie nie znalazły należytego odzwierciedlenia, minister zdrowia podjął się przygotowania odpowiednich rozwiązań ustawowych.
  Przygotowywany w Ministerstwie Zdrowia projekt ustawy o bezpieczeństwie zdrowotnym porządkuje i rozszerza katalog praw pacjenta w stosunku do regulacji obecnie obowiązujących. Przewiduje on również powołanie rzecznika praw pacjenta jako przewodnika po systemie ochrony zdrowia i obrońcy. Głównym zadaniem rzecznika ma być wspieranie pacjentów w egzekucji ich praw. Projekt nadaje rzecznikowi istotne uprawnienia umożliwiające wpływanie na instytucje i podmioty działające w obszarze ochrony zdrowia w celu realizacji i ochrony praw pacjenta. W przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia praw pacjenta rzecznik miałby więc w szczególności prawo do wnioskowania do właściwej instytucji ubezpieczenia zdrowotnego o rozwiązanie umowy o wykonywanie usług medycznych ze świadczeniodawcą. Zgodnie z projektowanymi rozwiązaniami istotnym uprawnieniem rzecznika będzie również prawo dochodzenia roszczeń pacjentów przed sądem, realizowane poprzez wstępowanie, za zgodą pacjentów, do toczącego się postępowania w sprawach o naruszenie ich praw. Rzecznik miałby również obowiązek zapewnienia pacjentom bezpłatnego poradnictwa i informacji prawnej w zakresie ochrony ich praw.
  Stosownie do projektowanych rozwiązań rzecznik praw pacjenta miałby działać w ramach administracji rządowej w województwie. Takie jego usytuowanie uniezależni go od potencjalnego wpływu głównych podmiotów uczestniczących w ochronie zdrowia: świadczeniodawców, instytucji ubezpieczenia zdrowotnego i jednostek samorządu terytorialnego. W opinii rządu można rozważać inne usytuowanie rzecznika praw pacjenta, w szczególności w strukturach urzędu rzecznika praw obywatelskich. Jak się jednak wydaje, wprowadzenie takiej koncepcji w życie wymagałoby stworzenia struktur terenowych urzędu rzecznika praw obywatelskich, gdyż w przeciwnym razie rzecznictwo praw pacjenta nie mogłoby być efektywnie wykonywane. Należy zauważyć, że art. 22 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o rzeczniku praw obywatelskich (DzU nr 109, poz. 471, ze zm.), dopuszcza możliwość ustanowienia pełnomocników terenowych przez rzecznika praw obywatelskich, lecz wyłącznie z jego inicjatywy i za zgodą Sejmu RP. Inicjatywa taka nie została dotychczas podniesiona.
  Innym instrumentem instytucjonalnym działającym w interesie pacjenta, którego powołanie przewiduje projekt ustawy o bezpieczeństwie zdrowotnym, jest Inspekcja Usług Medycznych. Istotą projektowanej regulacji jest założenie, że nadzór nad usługami medycznymi, pod względem ich zgodności z określonym prawnie katalogiem norm i standardów, jest szczególnym zadaniem rządu w obszarze bezpieczeństwa zdrowotnego obywateli. Stosownie do propozycji projektu inspekcja - wyposażona w istotne uprawnienia kontrolne oraz silne instrumenty nadzorcze - ma sprawować nadzór nad działalnością świadczeniodawców wykonujących usługi medyczne, w szczególności w zakresie przestrzegania praw pacjenta.
  II. Przygotowywane w Ministerstwie Zdrowia projekty ustaw: o polityce zdrowia publicznego i Narodowym Programie Zdrowia oraz o bezpieczeństwie zdrowotnym mają nie tylko uzupełniać lub w części zastąpić obecnie obowiązujące rozwiązania w tej dziedzinie. Przez swą kompleksowość oraz podstawową rangę opisywanych zagadnień uzyskują one charakter regulacji ustrojowych w obszarze ochrony zdrowia. W opinii rządu nie byłoby natomiast uzasadnione zamieszczanie systemowych rozwiązań o takim charakterze w ustawie o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, której przedmiot regulacji jest istotnie odmienny - jest nim mianowicie określenie sposobu i trybu finansowania przeważającej części usług medycznych. W szczególności należy podkreślić odmienny obszar tematyczny prawnej regulacji ubezpieczeń zdrowotnych oraz zagadnień związanych z wykonywaniem zawodów medycznych. Z tych względów Rada Ministrów nie uważa za uzasadnione przygotowanie i przedłożenie Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy dotyczącej zawodów lekarskich i powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego.
  Z poważaniem
  Podsekretarz stanu
  Elżbieta Hibner
  Warszawa, dnia 29 września 2000 r.
- Interpelacja w sprawie realizowania czynności operacyjno-rozpoznawczych przez Służbę Celną
- Interpelacja w sprawie przekazania środków na wynagrodzenia z Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad do głównego inspektora transportu drogowego oraz planowanych zmian w zakresie administrowania drogami krajowymi
- Odpowiedź na interpelację w sprawie wykorzystywania jednostek badawczo-rozwojowych
- Interpelacja w sprawie zagrożeń dla państwa i obywateli wynikających z aktualnej monopolizacji rynku informatycznego przez firmę PROKOM SA
- Odpowiedź na interpelację w sprawie wydania aktu wykonawczego do ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia